• Search form

26.03.2013 | 20:17

Istorijat beogradskih murala

Istorijat beogradskih murala

Fasade i zidovi u Beogradu dobili su od 1970. godine do danas više od 50 murala, počev od rada Lazara Vujaklije na Bulevaru kralja Aleksandra. Među autorima oslikanih beogradskih fasada su poznati domaći, ali i strani umetnici, a mnogi njihovi radovi su u međuvremenu uništeni ili oštećeni, što ukazuje na neupućenost i nezainteresovanost zajednice - pokazuje istraživanje organizacije KURS, koje uključuje mapu, tabelarni pregled i foto dokumentaciju.

Istorijski tok sprovođenjа аkcijа slikanja murala može se grupisаti u nekoliko celinа, a jednu od prvih inicirao je profesor Fakulteta likovnih umetnosti (FLU) Čedomir Vаsić, u saradnji sa Kulturnim centrom Beograda na čijem je čelu u to vreme bila Gorica Mojović, danas poslanica Demokratske stranke.

Druga značajnija inicijativa oslikаvаnja murala bila je vezana je za IX Sаmit nesvrstаnih, održаn u Beogrаdu 1989. Među poslednjim su inicijative u okviru Beogradskog letnjeg festivala (BELEF) i projekta “Kаrаkterom protiv nаsiljа”, kao i u organizaciji Kiosk - platforme za savremenu umetnost.

       Blu, Pop Lukina, 2009, organizacija Kiosk i BELEF

Većina murala finansirana je od gradskih i/ili opštinskih uprava, uz pomoć privatnih kompanija, uglavnom onih koje se bave proizvodnjom i distribucijom boja.

Prvi poznati mural u Beogradu oslikao je 1970. godine Lazar Vujaklija na fasadi male zanatske radnje u Bulevaru kralja Aleksandra. Taj mural je uništen. Vujaklija je 1979. godine uradio još jednu zidnu sliku na fasadi Zapadne kapije Beograda (Genex) na Novom Beogradu, a ona je očuvana.

        Lazar Vujaklija, Genex, 1979.

Prethodno je 1977. godine, u okviru manifestacije “Nedelja Latinske Amerike”, umetnička brigada “Salvador Aljende” iz Čilea oslikala sa studentima FLU mural na Studentskom kulturnom centru (SKC) pod nazivom “Solidarnost jugoslovenskih naroda sa narodima Latinske Amerike”. Umetnica Darinka Pop Mitić radila je pre par godina rekonstrukciju tog murala.

        Brigrada Salvadora Aljendea, SKC, 1977.

Nekoliko događaja je uticalo na popularizaciju murala u Beogradu.

U organizaciji Centra za planiranje urbanog razvoja Beograda (CEP), 1982. godine održan je skup “Komunikacije” na kojem je prvi put pokrenuto pitanje murala kao načina uređenja fasada u Beogradu. Već 1983. godine prof. Čedomir Vasić je s grupom studenata predao mapu sa 50 idejnih rešenja za oslikavanje murala tadašnjem gradonačelniku Bogdanu Bogdanoviću, a Savet Skupštine Beograda 1989. godine usvojio je Operativni plan o uređenju grada, u kojem je prvi put u nekom zvaničnom gradskom dokumentu pomenuto oslikavanje fasada kao način uređenja grada.

Nakon toga murali više nisu bili “ilegalni”.

        Prof. Čedomir Vasić sa studentima FLU, Rajićeva ulica, 1984.

Tokom 1984. godine nastala su dva murala - prvi je oslikao Fransoa Morle na fasadi bioskopa “20. oktobar” u Balkanskoj ulici, povodom posete predsednika Francuske Fransoa Miterana. Taj mural, poklon Francuske Beogradu, danas nije vidljiv, nakon izgradnje zgrade B2. Drugi mural je izveden u Rajićevoj ulici povodom obeležavanja 25. maja, u organizaciji Saveza studenata Beograda. To je bio prvi u nizu murala koje je oslikao prof. Vasić, sa grupom tadašnjih studenata FLU.

Zanimljivo je da je tokom izrade murala prof. Vasić proveo jedno veče u pritvoru, dok upravnik Beobanke nije potvrdio da je odobreno oslikavanje fasade.

U periodu od 1984. do 1997. godine prof. Vasić je realizovao više murala u Beogradu, uglavnom u saradnji sa drugim umetnicima: Vesnom Knežević, Radomirom Kneževićem, Mirkom Ognjenovićem, Pericom Donkovim, Igorom Stepančićem, Brajanom Vasićem i drugim. Većina Vasićevih saradnika bili su njegovi bivši studenti, koji su od početka sa njim radili na popularizaciji oslikavanja murala.

      Prof. Čedomir Vasić sa studentima FLU, Prizrenska ulica, 1987.

Prva veća akcija “uređenja” grada sprovedena je 1989. godine, povodom IX Samita Nesvrstanih zemalja u Beogradu. Tom prilikom finasirana je izrada nekoliko umetničkih projekata u javnom prostoru, među kojima i pet murala. Jedan od njih je mural Vladimira Veličkovića na fasadi Filozofskog fakulteta, kao i mural Miodraga B. Protića na Terazijama.

U organizaciji su učestvovali tadašnja Stalna konferencija gradova i opština SFRJ i Zavod za zaštitu spomenika. Sva umetnička dela su bila finasirana od različitih gradova i okruga tadašnje Jugoslavije i darovana su kao poklon Beogradu. Samu izradu murala je vodio Slobodan Jeftić-Pulika sa timom saradnika. Većina originalne dokumentacije o tim događajima, na žalost, nije sačuvana.

       Vladimir Veličković, Studentski plato, 1989.

Krajem 80-ih pojavili su se prvi murali finansirani od privatnih kompanija: mural u Skadarliji i oslikavanje u novom bloku zgrada na Senjaku.

Tokom 90-ih je urađeno nekoliko murala, ali znatno manje nego u prethodnom periodu.

Značajnije oslikavanje organizovano je 1995-96. godine, kada su izvedena tri murala - jedan u Vasinoj ulici i dva u Srpskih vladara.

Murale su oslikali Dušan Miljuš, koji je i organizovao oslikavanje, Čedomir Vasić i Danica Basta.

       Danica Basta, Srpskih vladara, 1995-96.

Cela inicijativa je pokrenuta uoči izbora 1995. godine - u vreme kada se na mestu gradonačelnika Beograda nalazio Nebojša Čović. Nakon 1995. oslikano je još par murala, ali su svi uništeni ili oštećeni.

Nakon 2000. godine značajniji murali realizovani su u okviru BELEF-a, što je predstavljalo nastavak tradicije iz 80-ih godina, kada su prvi murali oslikani u okviru Beogradskog leta, preteče BELEF-a. Izmedju ostalog, Era Milovojević oslikao je fasadu UK "Vuk" na Bulevaru.

Karakteristika tog talasa oslikavanja grada je popularizacija grafita i gostovanje poznatih street art umetnika, kao što su: Andre, Blu, Remed, M City

      Andre, Obilićev venac, 2011, u okviru BELEF-a - uništen

U toku BELEF-a 2003. godine izveden je i jedan grafiti mural u Pop Lukinoj ulici, uz učešće više grafiti crtača iz Srbije, Hrvatske, Mađarske i Bosne. U okviru iste akcije organizovan je i grafiti džem na zidu ograde Industrije mašina i traktora (IMT) na Novom Beogradu, što je, posle “Jugopetrola”, drugi “legalni” zid za oslikavanje grafita.

Od 2008. godine većina murala urađena je u saradnji BELEF-a i Kioska, a dovođenje zvučnih imena street arta bio je još jedan način za nastavak brendiranja grada i njegovog promišljanja kao proizvoda. Među autorima murala bili su i domaći umetnici Biljana Đurđević, koja je oslikala mural u Mileševskoj, i Vladimir Perić - u Makenzijevoj.

        Vladimir Perić, Mekenzijeva, organizacija Kiosk i BELEF, 2009.

Druga veća akcija poslednjih godina vezana je za projekat “Karakterom protiv nasilja” u kojem je učestovalo više privatnih kompanija i javnih institucija.

Kao partner za vizuelni indetitet projekta uključen je FLU, čiji su studenti i oslikali više murala, u organizaciji prof. Vesne Knežević.

Istrаživаnje “Istorijаt oslikаvаnjа murаlа u Beogrаdu” započeto je 2011. godine, a realizovali su ga Jovana Stojanović, Miloš Miletić i Mirjana Radovanović.

Osnovno polаzište KURS-а zа sprovođenje istrаživаnjа bilа je željа dа se nаprаvi pregled istorije oslikavanja murаlа u Beogrаdu. Iаko grаd obiluje oslikаnim fаsаdаmа, do sаdа nije objаvljeno ni jedno istrаživаnje ili publikаcijа kojа bi pružilа pregled ove umetničke prakse.

Prema navodima autora istraživanja, veliki problem im je predstavljao nedostatak dokumentacije, posebno u institucijama koje se vezane za organizaciju nekih od oslikavanja.

Dosta murala u Beogradu je uništeno ili oštećeno, pa je dokumetnovanje dodatno otežano. Na to je uticao niz faktora, a verovatno najbitniji je neupućenost i nezainteresovanost zajednice. Takav odnos stanovništva ni malo ne čudi - ako se uzme u obzir stepen odlučivanja u uređenju grada koji ima lokalna zajednica. Većina tih inicijativa su top-down inicijative, koje ne omogućuju da lokalne zajednice budu uključene u odlučivanje i produkciju javnih umetničkih projekata. U takvim okolnostima murali za stanovništvo nisu vidljivi kao javna umetnost, naveli su autori istraživanja.

Mapa grada sa lokacijama murala nalazi se OVDE, tabela sa pregledom oslikanih murala od 1970. godine do danas OVDE, a foto dokumentacija OVDE

(SEEcult.org)

  • 09.02.2018 | 10:00

    Ustvarjalni center Švicarija/MGLC, Grad Tivoli, Pod turnom 3, Ljubljana

    ŠVICARIJA: SKUPNOST, UMETNOST IN NARAVA - razstava (8.2.2018.-6.1.2019.)

     

    NIKA AUTOR

    STOJAN BATIČ

    DRAGICA ČADEŽ

    JURE DETELA

    META GRGUREVIČ

    FRANCE GRUDEN

    SERGEJ KAPUS

    JANEZ LENASSI

    KAREL PLEMENITAŠ

    KAREL PUTRIH

    DRAGO TRŠAR

    DUŠAN TRŠAR

    LUJO VODOPIVEC

    BILAL YILMAZ

    avtorica projekta, razstave: Yasmín Martín Vodopivec

    http://www.mglc-lj.si

    19.06.2018 | 10:00

    Cankarjev dom | Mestni muzej, Ljubljana

    SLOVENSKI IN EVROPSKI CANKAR - razstava (18.6.2018.-28.2.2019.) ob 100. obletnici smrti Ivana Cankarja

    https://www.cd-cc.si/sl/kultura/razstave/ivan-cankar-in-evropa

    12.07.2018 | 18:30

    Muzej moderne umetnosti - MoMA, 11 West 53 Street, New York, NY

    Izložba “Prema betonskoj utopiji: Arhitektura u Jugoslaviji, 1948-1980” (Toward a Concrete Utopia: Architecture in Yugoslavia, 1948-1980)

    Reprezentativna izložba jugoslovenske arhitekture u MoMA obuhvata više od 400 crteža, modela, fotografija i filmskih snimaka iz gradskih arhiva, privatnih i muzejskih kolekcija iz celog regiona. Izložba je prvo predstavljanje izuzetnih dela vodećih arhitekata socijalističke Jugoslavije američkoj i međunarodnoj javnosti.

    Izložba obuhvata radove najvažnijih jugoslovenskih arhitekata, među kojima su Bogdan Bogdanović (1922-2010), Juraj Neidhardt (1901-1979), Svetlana Kana Radević (1937–2000), Edvard Ravnikar (1907-1993), Vjenceslav Richter (1917-2002) i Milica Šterić (1914-1998).

    Izložba će biti otvorena do 13. januara 2019. godine, a obuhvata i prateći program

    *MoMa je otvoren svakog dana od 10.30 sati po lokalnom vremenu

    https://www.moma.org/calendar/exhibitions/3931

    21.09.2018 | 10:00

    Etnografski muzej u Beogradu, Studentski trg 13, Beograd

    Dan Etnografskog muzeja - 117 godina

    TO SMO MI - NARODNA ZANIMANJA U SRBIJI (Nazrni, pa se vrni) - izložba (20.9.-20.12.2018)

    autori izložbe: muzejski savetnici Dušica Živković, dr Miloš Matić, dr Marko Stojanović, Jelena Tešić-Vuletić

    https://etnografskimuzej.rs

    21.09.2018 | 16:00

    Laufer galerija, Svetozara Radića 4, Beograd

    BOOGIE: SOMETHING ELSE - izložba (20.9.-15.12.2018.)

    https://lauferart.com

    28.09.2018 | 10:00

    Galerija umjetnina, kralja Tomislava 15, Split

    VJEKOSLAV NAKIĆ: FILMOVI (27.9.-2.12.2018.) (30 min)
     

    SLOBODA (1966.)

    TETRAEDAR (1967.)

    L'ABANDON (1967.)

    POSLIJE POTOPA (1967.)

    kustosica: Sunčica Fradelić
    organizacija: Galerija umjetnina i Kino klub Split

    https://www.galum.hr

    28.09.2018 | 12:00

    Hestia Art Residency & Exhibitions Bureau, Toplicin venac 14/9/IV, Beograd

    Umetnički par diSTRUKTURA: Milica Milićević (1979) i Milan Bosnić (1969): WE from in betWEen - izložba (27.9.-9.12.2018.)

    http://distruktura.com

    29.09.2018 | 10:00

    Galerija Matice srpske, Novi Sad

    PERCEPCIJE: ŽENA PO MERI DRUŠTVA? - izložba (28.9.2018.-6.1.2019.)

    ABIGAIL LANE, ANA BEŠLIĆ, ANTHEA HAMILTON, CAMILLA LØW, CELIA HEMPTON, CLARE STRAND, DANICA JOVANOVIĆ, ĐORĐE JOVANOVIĆ, ELIZABETH PRICE, GILLIAN WEARING,  HELEN CHADWICK, IVAN TABAKOVIĆ, KATARINA IVANOVIĆ, LAURA ALDRIDGE, LUBAINA HIMID, LJUBICA CUCA SOKIĆ, MADAME YEVONDE, MILAN KONJOVIĆ, MARKO ZAVIŠIĆ, NADEŽDA PETROVIĆ, PETAR DOBROVIĆ, RACHEL WHITEREAD, SAVA PETROVIĆ, SARAH LUCAS, SAVA ŠUMANOVIĆ, TRACY EMIN, ZORA PETROVIĆ

    organizacija: British Coucnil i Galerija Matice srpske, Novi Sad

    https://www.britishcouncil.rs

    04.10.2018 | 11:00

    Umjetnički paviljon u Zagrebu, Trg Kralja Tomislava 22, Zagreb 

    VLAHO BUKOVAC I ALEXANDRE CABANEL - povijesni susret učenika i učitelja - izložba (3.10.2018-6.1.2019.)

    http://www.umjetnicki-paviljon.hr

    05.10.2018 | 11:00

    Galerija Klovićevi dvori, Jezuitski trg 4, Zagreb

    NEVENKA ARBANAS - RETROSPEKTIVA (4.10.-18.11.2018.)

    http://gkd.hr

Video
04.11.2018 | 09:26

Kritika na delu: 57. Oktobarski salon 5/5

57. Oktobarski salon "Čudo kakofonije", Beograd, 15. septembar - 28. oktobar 2018.

5/5 Kritičarka na delu: Vida Knežević, istoričarka umetnosti