• Search form

22.01.2017 | 21:48

Eskalacija u Holokaust

Eskalacija u Holokaust

Međunarodni projekat “Eskalacija u Holokaust”, čiji je nosilac Istorijski arhiv Beograda, ulazi u završnicu konferencijom koja će biti održana 24. januara u Istorijskom arhivu u Novom Sadu, a obuhvata prezentaciju baze podataka žrtava Holokausta u logoru Sajmište u Beogradu, putujuću izložbu “Oktobar 1941” i predstavljanje edukativnih i nastavnih materijala.

Konferencija u Novom Sadu završna je manifestacija projekta “Eskalacija u Holokaust: Od strelјačkih vodova do gasnog kamiona - dve faze razbuktavanja Holokausta u Srbiji”, koji je realizovan u Srbiji, Švedskoj i Holandiji, u cilju podsticanja istraživanja, edukacije i sećanja na Holokaust, a posebno istraživanja zajedničkih evropskih aspekata Holokausta i promišljanja o trenutnim evropskim izazovima i Holokaustu kao zajedničkom evropskom narativu koji je uticao na definisanje evropskih vrednosti različitosti, tolerancije i lјudskih prava.

Osim prezentacije projekta, biće održana i debata na temu “Edukacija o Holokaustu u Srbiji i Evropi u svetlu zajedničkih evropskih izazova porasta antisemitizma, ksenofobije i istorijske revizije”, najavili su organizatori.

Konferenciju će otvoriti direktor Istorijskog arhiva Beograda Dragan Gačić, direktor Istorijskog arhiva Novog Sada Petar Đurđev, član Gradskog veća za kulturu Novog Sada Dalibor Rožić i zamenik pokrajinskog sekretara za kulturu, javno informisanje i odnose s verskim zajednicama Vojvodine Nebojša Kuzmanović, a uvodno predavanje na temu “Istorijska pozadina – Holokaust u Srbiji i koncentracioni logor na Sajmištu” održaće istoričar dr Milan Koljanin iz Instituta za savremenu istoriju iz Beograda.

Sam projekat, uz osvrt na lokalne specifičnosti u Srbiji i evropski kontekst, predstaviće direktor međunarodne mreže Teraforming Stokholm-Amsterdam-Novi Sad Miško Stanišić, a o značaju međunarodne razmene u okviru tog projekta u kontekstu razumevanja Holokausta iz lokalne i evropske istorijske perspektive goroviće dr Sanela Šmid (Schmid), istoričarka i istraživač u projektu “Progon Jevreja 1933-1945” iz Instituta za savremenu istoriju Minhen-Berlin.


  Sajam, Beograd, 1938.

Posebno će biti predstavljena baza podataka žrtava logora na Sajmištu (Tijana Kovčić, Istorijski arhiv Beograda), koja je jedan od rezultata tog projekta, a sadrži imena i druge osnovne podatke o žrtavama, kao i podatke koji se tiču predratnog života beogradskih Jevreja koji su ubijeni u koncentracionom logoru Sajmište.

Za samo šest nedelјa, u aprilu i maju 1942, jevrejski zatočenici Sajmišta bili su sistematski ubijani u gasnom kamionu, koji je za tu namenu bio specijalno dopremlјen iz Berlina. Smatra se da je u logoru Sajmište nastradalo više od 6.000 Jevreja. Više od 70 godina nije bilo detalјnijih podataka o žrtvama logora, ali su arhivisti Istorijskog arhiva Beograda otkrili prilikom revizije fondova neobrađenu arhivsku građu, koja sadrži dokumentaciju i prijave smrti za više od 3.000 Jevreja ubijenih u logoru Sajmište. Motivisan tim otkrićem, Istorijski arhiv Beograda je i inicirao široku međunarodnu saradnju kako bi se istražila savremena iskustva i metodologije, te pronađeni materijal obradio i predstavio javnosti.

Rezultat projekta je i izložba “Oktobar 1941” koja je otvorena u Istorijskom arhivu Novog Sada, a predstaviće je umetnik i koautor Nikola Radić Lucati iz Centra za istraživanje i edukaciju o Holokaustu (CIEH) iz Beograda, jedne od partnerskih organizacija.

Modularna putujuća izložba predstavlja dve ključne faze Holokausta u Srbiji, a fokusirana je na oktobar 1941. godine tokom kojeg su nacistička okupaciona vlast i njeni pomagači svakodnevno vršili masovna ubijanja na različitim lokacijama po okupiranoj Srbiji. Strelјački vodovi ubili su hilјade civila: Srba, Jevreja i Roma. To je vodilo ka poslednjoj fazi Holokausta u Srbiji – sistematskom ubijanju preostalih Jevreja (žena i dece) zatvorenih u logoru Sajmište u Beogradu, koristeći ozloglašeni gasni kamion (dušegupka).

Program konferencije obuhvata i osvrt na ulogu Filozofskog fakulteta u Rijeci u projektu “Eskalacija u Holokaust”, odnosno o Holokaustu u kulturi sećanja u Evropi i regionu, koji će dati dr Vjeran Pavlaković, šef Odseka za kulturalne studije sa tog riječkog fakulteta, takođe jednog od partnera. O ulozi Instituta za studije rata, Holokausta i genocida (NIOD) pri Kralјevskoj akademiji nauka i umetnosti Holandije iz Amsterdama govoriće istoričar dr Erik Somers.

Najavljeno je i predavanje o Novosadskoj raciji, koje će održati direktor Istorijskog arhiva Novog Sada Petar Đurđev, kao i debate o edukativnom konceptu “Ester” (ilustrovani nastavni materijali o mladim jevrejskim žrtvama stradalim u logorima na Sajmištu) i edukaciji o Holokaustu u Srbiji i Evropi u svetlu zajedničkih evropskih izazova u vidu porasta antisemitizma, ksenofobije i istorijske revizije.


  Staro sajmište danas

Logor na Beogradskom sajmu, inače, osnovan je početkom decembra 1941. Nјime je upravlјao Gestapo, a bio je pod komandom SS oficira (uprkos tome što se formalno nalazio na teritoriji Nezavisne Države Hrvatske). Logor je bio poznat pod imenom Judenlager Semlin, ili logor Sajmište. Pošto su likvidirali muškarce u logoru Topovske šupe, u Jevrejski logor Zemun odvedene su prve jevrejske i romske porodice, uglavnom žene, deca i starci. Internirano je oko 6.400 Jevreja i oko 600 Roma. Krajem marta 1942, posebno vozilo, gasni kamion konstruisan u Nemačkoj i namenjen masovnim ubistvima, dovezla su u Beograd dva oficira Vilhelm Gec i Ervin Majer. Nemačka policija uhapsila je 18. marta sve doktore i pacijente iz Jevrejske bolnice u Visokog Stevana (današnja zgrada Fakulteta za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju, pre rata vlasništvo Jevrejskog ženskog društva). Bolničko osoblјe i pacijenti bolničke ambulante u zgradi “Oneg Šabat” u Jevrejskoj ulici 16 bili su takođe uhapšeni.

U periodu od 19. do 22. marta 1942. godine između 700 i 800 Jevreja iz ove grupe bili su odvezeni i ubijeni u gasnom kamionu, nazvanom dušegupka. Nјihova tela su bila pokopana u već pripremlјene grobnice u Jajincima.

Od početka aprila do 10. maja 1942. zatočenici logora Sajmište odvođeni su uz izgovor da će biti premešteni u drugi logor u Rumuniji ili Polјskoj. Svi su bili ugušeni u dušegupci na putu do Jajinaca. U toku 1943-44. godine tela su bila iskopana i spalјena, kako bi se sakrili svi tragovi zločina.

Nakon uništenja jevrejske populacije, logor nastavlјa da postoji kao Prihvatni logor Zemun (Semlin Anhaltelager). Do ukidanja logora (u julu 1944. godine) u Prihvatnom logoru zatočeno je oko 32.000 lјudi, uglavnom Srba. U toj fazi postojanja logora na Sajmištu u njemu je život izgubilo više od 10.500 zatočenika.

Mesto bivšeg logora godinama je zbog nebrige bilo u veoma lošem stanju. Skupština grada Beograda najavila je plan izgradnje stalnog Memorijalnog kompleksa na mestu logora. Muzej žrtava genocida u Beogradu i novoosnovana Komisija za Memorijalni centar prave plan za izgradnju centra i Muzeja, koja treba da počne 2017. godine.

Novosadska konferencija, koja se održava posle sličnih manifestacija u Beogradu, Nišu, Kragujevcu,  Amsterdamu i Stokholmu, završni je događaj projekta “Eskalacija u Holokaust”, koji je finansirala Izvršna agencija za obrazovanje, audiovizuelne umetnosti i kulturu Evropske komisije (EACEA) kroz program “Evropa za građane” (Aktivno sećanje u Evropi).

Uz Istorijski arhiv Beograda, koji je nosilac projekta, partneri su: Centar za istraživanje i edukaciju o Holokaustu iz Beograda, nevladina organizacija Teraforming iz Stokholma, Holandski institut za istraživanje rata, Holokausta i genocida iz Amsterdama i Filozofski fakultet Univerziteta u Rijeci.

Više informacija o projektu moguće je naći na sajtu Arhiva Beograda, a program novosadske konferencije nalazi se i u Kalendaru portala SEEcult.org, kao i u PRILOGU (pdf).

(SEEcult.org)

  • 09.02.2018 | 10:00

    Ustvarjalni center Švicarija/MGLC, Grad Tivoli, Pod turnom 3, Ljubljana

    ŠVICARIJA: SKUPNOST, UMETNOST IN NARAVA - razstava (8.2.2018.-6.1.2019.)

     

    NIKA AUTOR

    STOJAN BATIČ

    DRAGICA ČADEŽ

    JURE DETELA

    META GRGUREVIČ

    FRANCE GRUDEN

    SERGEJ KAPUS

    JANEZ LENASSI

    KAREL PLEMENITAŠ

    KAREL PUTRIH

    DRAGO TRŠAR

    DUŠAN TRŠAR

    LUJO VODOPIVEC

    BILAL YILMAZ

    avtorica projekta, razstave: Yasmín Martín Vodopivec

    http://www.mglc-lj.si

    19.06.2018 | 10:00

    Cankarjev dom | Mestni muzej, Ljubljana

    SLOVENSKI IN EVROPSKI CANKAR - razstava (18.6.2018.-28.2.2019.) ob 100. obletnici smrti Ivana Cankarja

    https://www.cd-cc.si/sl/kultura/razstave/ivan-cankar-in-evropa

    12.07.2018 | 18:30

    Muzej moderne umetnosti - MoMA, 11 West 53 Street, New York, NY

    Izložba “Prema betonskoj utopiji: Arhitektura u Jugoslaviji, 1948-1980” (Toward a Concrete Utopia: Architecture in Yugoslavia, 1948-1980)

    Reprezentativna izložba jugoslovenske arhitekture u MoMA obuhvata više od 400 crteža, modela, fotografija i filmskih snimaka iz gradskih arhiva, privatnih i muzejskih kolekcija iz celog regiona. Izložba je prvo predstavljanje izuzetnih dela vodećih arhitekata socijalističke Jugoslavije američkoj i međunarodnoj javnosti.

    Izložba obuhvata radove najvažnijih jugoslovenskih arhitekata, među kojima su Bogdan Bogdanović (1922-2010), Juraj Neidhardt (1901-1979), Svetlana Kana Radević (1937–2000), Edvard Ravnikar (1907-1993), Vjenceslav Richter (1917-2002) i Milica Šterić (1914-1998).

    Izložba će biti otvorena do 13. januara 2019. godine, a obuhvata i prateći program

    *MoMa je otvoren svakog dana od 10.30 sati po lokalnom vremenu

    https://www.moma.org/calendar/exhibitions/3931

    21.09.2018 | 10:00

    Etnografski muzej u Beogradu, Studentski trg 13, Beograd

    Dan Etnografskog muzeja - 117 godina

    TO SMO MI - NARODNA ZANIMANJA U SRBIJI (Nazrni, pa se vrni) - izložba (20.9.-20.12.2018)

    autori izložbe: muzejski savetnici Dušica Živković, dr Miloš Matić, dr Marko Stojanović, Jelena Tešić-Vuletić

    https://etnografskimuzej.rs

    21.09.2018 | 16:00

    Laufer galerija, Svetozara Radića 4, Beograd

    BOOGIE: SOMETHING ELSE - izložba (20.9.-15.12.2018.)

    https://lauferart.com

    28.09.2018 | 10:00

    Galerija umjetnina, kralja Tomislava 15, Split

    VJEKOSLAV NAKIĆ: FILMOVI (27.9.-2.12.2018.) (30 min)
     

    SLOBODA (1966.)

    TETRAEDAR (1967.)

    L'ABANDON (1967.)

    POSLIJE POTOPA (1967.)

    kustosica: Sunčica Fradelić
    organizacija: Galerija umjetnina i Kino klub Split

    https://www.galum.hr

    28.09.2018 | 12:00

    Hestia Art Residency & Exhibitions Bureau, Toplicin venac 14/9/IV, Beograd

    Umetnički par diSTRUKTURA: Milica Milićević (1979) i Milan Bosnić (1969): WE from in betWEen - izložba (27.9.-9.12.2018.)

    http://distruktura.com

    29.09.2018 | 10:00

    Galerija Matice srpske, Novi Sad

    PERCEPCIJE: ŽENA PO MERI DRUŠTVA? - izložba (28.9.2018.-6.1.2019.)

    ABIGAIL LANE, ANA BEŠLIĆ, ANTHEA HAMILTON, CAMILLA LØW, CELIA HEMPTON, CLARE STRAND, DANICA JOVANOVIĆ, ĐORĐE JOVANOVIĆ, ELIZABETH PRICE, GILLIAN WEARING,  HELEN CHADWICK, IVAN TABAKOVIĆ, KATARINA IVANOVIĆ, LAURA ALDRIDGE, LUBAINA HIMID, LJUBICA CUCA SOKIĆ, MADAME YEVONDE, MILAN KONJOVIĆ, MARKO ZAVIŠIĆ, NADEŽDA PETROVIĆ, PETAR DOBROVIĆ, RACHEL WHITEREAD, SAVA PETROVIĆ, SARAH LUCAS, SAVA ŠUMANOVIĆ, TRACY EMIN, ZORA PETROVIĆ

    organizacija: British Coucnil i Galerija Matice srpske, Novi Sad

    https://www.britishcouncil.rs

    04.10.2018 | 11:00

    Umjetnički paviljon u Zagrebu, Trg Kralja Tomislava 22, Zagreb 

    VLAHO BUKOVAC I ALEXANDRE CABANEL - povijesni susret učenika i učitelja - izložba (3.10.2018-6.1.2019.)

    http://www.umjetnicki-paviljon.hr

    05.10.2018 | 11:00

    Galerija Klovićevi dvori, Jezuitski trg 4, Zagreb

    NEVENKA ARBANAS - RETROSPEKTIVA (4.10.-18.11.2018.)

    http://gkd.hr

Video
04.11.2018 | 09:26

Kritika na delu: 57. Oktobarski salon 5/5

57. Oktobarski salon "Čudo kakofonije", Beograd, 15. septembar - 28. oktobar 2018.

5/5 Kritičarka na delu: Vida Knežević, istoričarka umetnosti